Hastalıklar 28/12/2022 5 dk okuma

Anemi Nedir ve Nasıl Oluşur? Bitkisel Destekler Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Anemi nedir?

Anemi, kanda oksijen taşıyan hemoglobin miktarının veya sağlıklı alyuvarların düzeyinin kişinin yaşına ve durumuna göre beklenen aralığın altına düşmesidir. Anemi tek başına bir hastalık değil, farklı nedenlerle ortaya çıkabilen bir bulgudur.

Aneminin nedeni demir eksikliği olabilir; ancak B12 vitamini veya folat eksikliği, uzun süreli hastalıklar, böbrek sorunları, kan kaybı ve kalıtsal kan hastalıkları da anemiye yol açabilir. Bu nedenle yalnızca demir içeren bir ürün kullanmak her anemi türüne uygun değildir.

Anemi nasıl oluşur?

Vücut, alyuvar üretmek ve hemoglobin yapmak için demir, B12 vitamini, folat ve başka besin öğelerine ihtiyaç duyar. Alyuvar üretimi azalırsa, alyuvarlar normalden hızlı yıkılırsa veya kan kaybı olursa anemi gelişebilir.

Demir eksikliği

Demir eksikliği anemisinin olası nedenleri arasında yoğun adet kanaması, sindirim sisteminden kan kaybı, demirden yetersiz beslenme, gebelikte artan gereksinim ve bazı bağırsak hastalıkları bulunur. Demir eksikliği saptandığında, yalnızca demir düzeyini yükseltmek değil, eksikliğin nedenini de araştırmak gerekir.

B12 vitamini veya folat eksikliği

B12 vitamini ve folat, alyuvar üretiminde rol oynar. Yetersiz alımın yanı sıra emilim sorunları ve bazı ilaçlar da bu vitaminlerin eksikliğine katkıda bulunabilir. B12 eksikliği sinir sistemiyle ilgili belirtiler de oluşturabileceği için değerlendirme ve tedavinin geciktirilmemesi önemlidir.

Uzun süreli hastalıklar ve diğer nedenler

Böbrek hastalığı, bazı iltihabi durumlar, kalıtsal kan hastalıkları ve alyuvarların yıkımını artıran sorunlar da anemiye yol açabilir. Bu nedenlere bağlı anemilerde tedavi, altta yatan duruma göre belirlenir.

Anemi belirtileri nelerdir?

Belirtiler aneminin türüne ve şiddetine göre değişebilir. Bazı kişilerde başlangıçta belirgin bir yakınma görülmeyebilir. Olası belirtiler şunlardır:

Halsizlik ve çabuk yorulma
Güçsüzlük
Nefes nefese kalma
Baş dönmesi veya baş ağrısı
Çarpıntı
Konsantrasyon güçlüğü
Soluk görünüm
Ellerde ve ayaklarda üşüme

Bu belirtiler başka sağlık sorunlarında da görülebilir. Bu yüzden yalnızca belirtilere bakarak anemi tanısı koymak mümkün değildir.

Anemi nasıl teşhis edilir?

Doktor değerlendirmesinde genellikle kan sayımı yapılır. Sonuçlara göre demir depoları, B12 vitamini, folat ve başka kan değerleri incelenebilir. Gerektiğinde kan kaybı, emilim sorunu veya altta yatan başka hastalıklar için ek tetkikler istenir.

Demir eksikliği saptanan yetişkinlerde, özellikle açıklanamayan veya tekrarlayan eksiklik varsa, nedeni sağlık uzmanıyla araştırılmalıdır. Doktor önerisi olmadan demir takviyesi kullanmak tanıyı geciktirebilir veya gereksiz demir alımına yol açabilir.

Bitkisel destekler ve beslenme

Bitkisel ürünler aneminin nedenini belirlemenin veya tıbbi tedavinin yerine geçmez. Isırgan otu, pancar, pekmez, bitki çayları ya da bitkisel yağlar anemiyi tedavi eden ürünler olarak değerlendirilmemelidir. Bir gıdanın beslenmede yer alması, anemi tedavisi için yeterli ve güvenilir bir kaynak olduğu anlamına gelmez.

Demir içeren bitkisel besinler

Mercimek, nohut, kuru fasulye, bazı tohumlar ve koyu yeşil yapraklı sebzeler bitkisel demir içerebilir. Bitkisel kaynaklardaki demir vücutta hayvansal kaynaklardaki demir kadar kolay emilmeyebilir. Bu besinleri C vitamini içeren sebze veya meyvelerle birlikte tüketmek emilimi destekleyebilir.

Çay ve kahve, bazı kişilerde öğünle alınan demirin emilimini azaltabilir. Demir eksikliği tanısı konduysa, içeceklerin öğünlerle zamanlaması ve beslenme düzeni hakkında doktor veya diyetisyenden kişisel öneri alınabilir.

Bitkisel yağlar

Zeytinyağı ve keten tohumu yağı yemeklerde kullanılabilir; ancak demir kaynağı olarak değerlendirilmemelidir ve anemiyi tedavi etmez. Uçucu yağları içmek ya da cilde uygulamak da anemiyi düzeltmez. Özellikle uçucu yağların ağızdan alınması veya seyreltilmeden cilde sürülmesi zararlı olabilir.

Takviyeler konusunda dikkat

Demir, B12 vitamini veya folat takviyesi ancak ihtiyaç ve uygunluk değerlendirildikten sonra kullanılmalıdır. Gereksiz demir kullanımı mide-bağırsak yan etkilerine ve daha ciddi sorunlara yol açabilir. Demir ürünleri çocuklar için özellikle tehlikelidir; çocukların erişemeyeceği yerde saklanmalıdır.

Demir takviyeleri bazı ilaçlarla etkileşebilir. Düzenli ilaç kullananlar takviye başlamadan önce doktor veya eczacıya danışmalıdır.

Anemi riskini azaltmaya yardımcı alışkanlıklar

Farklı besin gruplarını içeren dengeli bir beslenme düzeni sürdürün.
Baklagilleri ve demir içeren diğer besinleri C vitamini içeren yiyeceklerle eşleştirin.
Yoğun veya uzun süren adet kanamalarını sağlık uzmanıyla görüşün.
Sürekli yorgunluk veya nefes darlığını yalnızca beslenmeye bağlamayın.
Kan bağışı ya da gebelik gibi durumlarda demir gereksinimini sağlık uzmanıyla değerlendirin.
Doktor önerisi olmadan demir takviyesine başlamayın.

Ne zaman sağlık uzmanına başvurmalı?

Geçmeyen halsizlik, çarpıntı, tekrarlayan baş dönmesi veya olağan aktivitelerde belirgin nefes darlığı varsa doktora başvurun. Bayılma, göğüs ağrısı, dinlenme hâlinde nefes darlığı ya da yoğun kanama varsa gecikmeden tıbbi yardım alın.

Sonuç

Anemi farklı nedenlerle ortaya çıkar ve doğru yaklaşım nedenin belirlenmesine bağlıdır. Demir eksikliği, B12 veya folat eksikliği ve uzun süreli hastalıklara bağlı anemiler aynı şekilde değerlendirilmez. Bitkisel ürünler, yağlar ve gıdalar tıbbi tanı veya gerekli tedavinin yerine geçmez. Anemi şüphesinde kan testleri ve sağlık uzmanı değerlendirmesi en güvenilir başlangıçtır.

Sağlık ve yayın notu

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı veya kişiye özel tedavi önerisi değildir. Bitkisel ürünler, yağlar ve takviyeler aneminin nedenini belirlemenin veya sağlık uzmanının önerdiği tedavinin yerine geçmez. Özellikle demir takviyesi, test ve sağlık uzmanı önerisi olmadan kullanılmamalıdır.